Spaghettilerde Ennio Morricone ile başladığımız müzik yolculuğuna türün fantastik bestecilerinden Louis E. Bacalov ile devam ediyoruz. Öncelikle her tanıdık ve uzun isimde noktalama suretiyle kısaltılıp öğrenme arzusu güden hayranlarda ilk etapta bilinmesi gereken ikinci isim konusuna değineceğim. Bestecinin kullanmadığı ikinci adı Enrique'dir ve pek çok albümünde bu noktalama dahi yer almamaktadır.
Bacalov, 30 Mart 1933 tarihinde Arjantin'de dünyaya geldi. İlk çalışmaları üzerine kesinleşmiş bir albüm kayıt tarihi bulunmamakla beraber bilinen ilk film müziği çalışması 1960 tarihli La Banda del Buco'dur. Çalışmanın plak olarak basılmış bir versiyonu bulunmamaktadır. Plak olarak basılan ve 45'lik formatında olan ilk eseri 1962 yapımı I Due Della Legione Straniera filminin müzikleridir.
Stil:
İlk dönemlerinde westernler adına bir çalışması bulunmamakla beraber Morricone'nin 1964'te Leone ortaklığıyla girişip yepyeni bir kulvara taşıdığı spaghetti müziklerine katkısı Sergio Corbucci'nin 1966 yapımı klasiği DJANGO ile beraber başlar. Roberto Fia'nın vokalleriyle bütünleşen bu senfonik pop çalışma ile spaghettilerin fantastik bestecisi olmanın adımını atmıştır.
Bacalov'un çalışmaları her zaman için filmin içeriğiyle popüler kültürün bir köprüsünü kurma çabasıdır. A Bullet for General (Quien Sabe?) de kulaklara zalimce konuk olan ispanyol gitarın kendisini trompetin huzurlu dünyasına bırakışı bu köprü içerisinde ki yolculuğun bir örneğidir.
Sanatçının diskografisinden spaghetti örneklerini aşağıdaki listeden inceleyebilir ve istediğiniz albümden örnek melodileri albüm ismine tıklayarak açılan sayfadan dinleyebilirsiniz;
Film müzikleri dünyasında Ennio Morricone veya kendisiyle aynı ülkede dünyaya gelen Lalo Schifrin kadar keskin dönüşlerin temsilcisi olmasa da çalışmalarında her zaman için belli bir çizginin üzerinde yer almayı başarmış Bacalov'un 1995 yılında The Postman'in müzikleriyle Oscar kazanmıştır. Ayrıca efsane İtalyan yönetmen Fellini ile beraber çalışmaları bulunmaktadır.
Son söz olarak çağımızın iflah olmaz spaghetti fanlarından Quentin Tarantino'da Kill Bill serisinin müzik albümünün toplaması esnasında sanatçıya saygı duruşunda bulunarak Lee Van Cleef'in başrolünü oynadığı İl Grande Duello'nun temasına da yer vermiştir.
Not: Bacalov'un müziklerini bestelediği A Bullet For General ve Django üzerine yayınlanmış yazılara filmlerin isimlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Konu Spaghetti Westernlerde müzik olduğunda ilk etapta belirtilmesi gereken isim kuşkusuz Ennio Morricone olacaktır. Blogumuzu görüntülediğinizde sizleri karşılayan fon müzikleri içerisinde de bestelerini duyup "Evet bunu biliyorum" diyebileceğiniz pek çok tanıdık melodide Morricone imzasını bulabilirsiniz.
Ennio Morricone, 10 Kasım 1928 tarihinde Roma'da dünyaya geldi. Film müzikleri yolculuğu 1961 tarihli Il Federale albümüyle başlar. 1960'ların ilk yarısına kadar film müzikleri dünyasınında dünyanın kendisi gibi malum bir kış uykusu içerisinde olmasından olsa gerek tipik senfonik yaklaşımlarda eserleri olmuştur. Açıkçası Morricone'yi Morricone yapan etkileşimli harmanlar bu ilk 5 yıllık dönem içerisinde göze çarpmaz ancak Sergio Leone'nin Dolar Üçlemesinin ilk ayağı Fistful of Dollars'ı bu durağanlıktan biraz daha farklı bir noktada inceleyebiliriz.
Genç yaşlardan beri dostlukları süre gelen iki önemli ustanın ikinci ortak çalışması For a Few Dollars More ise Morricone'yi insanların kafa defterlerine bir not düşmelerini sağlayacak icralara sahiptir. Takip eden yıl gerçekleştirilen ve belkide dünyanın akılda kalması en kolay bestesi olma özelliğine sahip The Good, The Bad and The Ugly ile Morricone etiketi bir daha silinmemek üzerine film müzikleri dünyasında ki yerini alır.
Leone - Morricone ikilisinin kalfalıktan ustalığa geçiş dönemi ise bir "Şiddet Operası" olarak tanımlanan Once Upon a Time in The West ile başlar. Öyle ki filmin müziklerinin çekimler devam ederken tamamlandığı, Leone'nin oyuncularından en yüksek verimi elde edebilmek için çekimler esnasında örnek çalışmaları sette yüksek sesle çaldırdığı belirtilmektedir.
Spaghetti Westernleri toptan ticari bir pota içerisinde ki filmler ve Morricone'yi de sadece bu tarzda filmlerin bestecisi olarak düşünmek elbette ki yanlış bir yaklaşım. Blogumuzda çeşitli örneklerini sunarak klasikleşmiş bir türün farklı bir yaklaşımla ele alınması gerekliliğini ortaya koymaktayız. Bununla beraber İtalyan neo-realism , Fransız serie-noir'ları gibi daha saygın atfedilen türlerde de Morricone imzasını kolaylıkla görebilirsiniz.
Morricone Stili:
Morricone'nin spaghetti müzikleri dünyada yerel ve popüler müziklerin kaynaşımına dayalı çeşitli akımlarla aynı misyonu üstlenir. Meksika sınırında birbirlerini kovalayan bir kötü ve bir daha az kötü iki kanun kaçağı arasında ki sahneye Mozartın eşlik edebileceğini, Bach'ın Toccatasından esintiler ile baba yadigarı bir köstekli saatin sesinin uyumunu ve Utah dağlarında karlar altında birbirlerini katleden iki kişiye etlik eden bir sitar temasını hiç bir rahatsızlık duymadan dinleyebileceğinizi görebilirsiniz. Sicilya yerlilerinin çaldığı ( ayrıca Orta Asya'da da sıkça kullanılan ve "Cumuz" adı verilen) ağız yayının kovboy filmlerinin değişmez bir enstrümanı haline gelişine de Morricone besteleri sayesinde şahit olabilirsiniz.
Muazzam bestelerinin temelinde kapalı bir oda, yalnızlık ve piyano üçlüsünü barındıran Morricone'nin dünya üzerinde eşsiz olduğuna inandığı ve kullanmaktan en çok hoşlandığı enstrüman insan sesidir.
Sanatçının geniş diskografisinin üçte birlik bir kısmını oluşturan Spaghetti Western çalışmalarının bazı seçkin örneklerini aşağıda ki listeden inceleyebilir ve istediğiniz albümün ismine tıklayarak açılan sayfadan örnek melodileri dinleyebilirsiniz;
Film müzikleri dünyasına kazandırdığı 500'ün üzerinde çalışma ( Parça olarak 5000'in üzerindedir.) ile sinefiller dünyasıda en nihayetinde hatırlama gereği duyarak 2007 yılı Oscar törenlerinde kendisini Onur ödülü ile gururlandırmıştır. En azından ülkemizde çok acımasız bir şekilde yaşadığımız öldükten sonra meşhur olma kavramıda böylece yıkılmıştır.
Yaptığı film ve dizi müziği bestesi adedi kadar, adına basılan yasal ve korsan toplama albüm adedinin de ayrı bir rekora sahip olabileceği Ennio Morricone'ye dünyaya armağan ettiği yepyeni bir kulak yapısı için teşekkürlerimle.
Spaghetti Westernlerin politik yönleri, Akdenizli oyuncu bolluğunun ve senaryolarda ki sıcak insan figürlerinin Meksikalılığa yakıştırılmasıyla beraber ağırlıklı olarak Meksika tarihini ele almaktadır. Popülerliklerinin zirvesinde ki dönemin dünyanın kaynadığı 60'ların ikinci yarısına denk gelişide politik sosların verdiği acımtrak tatları artırmaktadır. Vietnam'ın, Sovyet Tanklarının, Soğuk Savaşın, 68 kuşağının olduğu bir dönemde sinemanın sınırsız özgürleri spaghettilerin de seçimlerini ne yönde yaptıkları kuşkusuz açıktır.
Damiano Damieni'nin 1966 yapımı EL CHUCHO, QUIEN SABE? (A BULLET FOR GENERAL)'si Cool Gringo ve Serkeş Meksikalı formülüne dayalı politik spaghettilerin erken dönem ürünlerinden birisidir.
Meksika tarihinin en fırtınalı döneminde, El Chuho (Gian Maria Volonte) ve çetesi devrim savaşçıları adına hükümet'e karşı eylemler düzenlemektedir. Yapılan eylemler devrime bağlılıktan ziyade, eylemler sonucunda elde edilen silahların devrimcilere satılarak para kazanılmasına yöneliktir. El Chucho için hareket ve silah sesi, kardeşi El Santo (Klaus Kinski) için ise tanrı adına devrime yapılan katkılar önemlidir.
Bir yüzbaşının tren yoluna zincirlenmesiyle beraber yapılan son baskında çeteye yeni bir üye katılır. Chuncho tarafından "Nino" lakabıyla çağrılan bu sarışın Gringo (Lou Castel), kısa sürede çetenin daha organize eylemler gerçekleştirmesini sağlar. Böylece elde edilen silahların ağırlığı, adedi ve kaliteleri yükselir.
Meksika Halkı'nın desteğiyle ünlerine ün katan ekip, gündüzleri saldırı, geceleri ise eğlenceyle günlerini geçirmektedir. Amerikalı görüntüsünden sıyrılamasa da tavırlarında ki insancıl değişimler, gringoyla Chucho arasında ki bağları güçlendirir. Ölümüne bir dostluk ikilinin parolası olmuştur, yolculukları Meksika'nın içine doğru sürerken karşılarına o güne kadar elde edebilecekleri en büyük ganimet çıkar;
Ağır silahlarla donatılmış bir askeri birlik Chucho'nun o ana kadar kazandığından çok daha büyük bir servete kavuşmasını sağlayacaktır. Eylemin tamamlandığı gece ise Chucho kan dostu Nino'nun gizli sırrını öğrenir.
Nino'nun çantasında gizlediği altın bir kurşun ikilinin hayatlarının seyrini değişterecektir.
Bir Başka Volonte:
Gian Maria Volonte, spaghetti westernler için daimi bir kalite sembolü olmuştur. Sergio Leone, aktörün içinde barındırdığı kötü adamdan faydalanırken; Damieni bu faydalanmada ki tercihini diğer yönde kullanmıştır.
Başına buyruk çete reisi El Chucho, imaj olarak For A Few Dollars More'nin El Indio'sunu hatırlatsa da hareket kabiliyeti ve sıcakkanlılığıyla bambaşka bir Volontedir. İyi ve kötü bu iki Meksikalı karakteri buluşturan nokta ise adam öldürme tutkuları ve inançlarıdır.
El Indio'nun her zaman aklının bir köşesinde ki şeytani planlarına hizmet eden öldürme arzuları ile El Chucho'nun fevri adam öldürme arzuları eşdeğerdir. İnançlar konusunda ise her iki karakterinde inancı paradır. Ancak başına buyruk Chucho için para yeni bir hiperaktivitenin gerçekleşmesini sağlayacak bir araçtır. Ayakkabı boyacısına söylediği sözde bu dünya görüşünün özü yatmaktadır;
"Parayla sakın ekmek alma, dinamit al! Dinamit!"
Bir Başka Kinski:
Klaus Kinski spaghetti westernlerin en garantili yürütme organlarından birisidir. Kinski'nin olmadığı bir çetede kötülüğün varlığından bahsedilemeyeceği gibi, Kinski'nin bireysel olarak kötü tarafta yer almadığı bir spaghetti de nerdeyse yoktur. Bu noktada "nerdeyse" diyerek oluşan soru işaretinin kaynağı yine Damieni'nin seçiminde yatmaktadır.
Sergio Leone ve Sergio Corbucci'nin yardımcı kötü olarak belirlediği Kinski, El Chucho'nun çetesinin devrime ve tanrıya en sadık adamı olarak seyirciyi şaşırtmaktadır. Yanından ayırmadığı incil ve yaptıkları eylemler esnasında bu durumla incil arasında bağlantılar kurması temel özelliğidir. El Santo için öncelikle tanrı, ardından halk adına yapılan bir eylem önemlidir.
Fiziken kardeş olma ihtimalleri sıfır olan Volonte ve Kinski'nin, film boyunca bir Meksikalı'nın beraber olabileceği kadın adedi ve bu birlikteliklerden elde edebileceği çocuk sayısı göz önüne alındığında aynı babanın 50 ayrı karısından olabilecek kardeşler olma ihtimalleri yüzde yüzdür.
Bir Zamanlar'a doğru:
General'e Bir Kurşun, Leone'nin "Dolar Üçlemesi"nin yerini "Bir Zamanlar" üçlemesine bırakmasının arifesinde, ustanın 1970 senesinde çekeceği Bir Zamanlar Devrim - Bir Avuç Dinamit'in küçük bir ön izlemesi niteliğindedir.
Eğlenceli bir havada geçen film boyunca arka planda sürekli olarak fakirlik ve ezilmişliğe vurgu yapılmaktadır. Devrimin olası gelişiyle yıkılacak feodal düzene karşı da hikayeye ustaca yedirilen toprak ağası bölümü politika ve eğlence arasında ki dengenin sarsılmadan işleyişinin bir göstergesidir.
Amerikalı olmayan oyuncularla da popüler olabileceğini gösteren spaghettilerin bir diğer vazgeçilmez öğesi olan şiddet ise oldukça temkinli bir şekilde kameraya yansımaktadır. Bu tespit elbette ki spaghetti westernler arasında yapılan bir kıyaslamanın sonucudur. Herhangi bir Amerikan westerninin bir kaç kat fazlası insanın öldüğü film, devrim dönemi Meksikasını küçük bir çetenin gözünden anlatan bir spaghetti için kararında şiddet içermektedir.
Spaghetti meraklılarının arşivlerinin vazgeçilmez bir parçası olarak yerini alacak General'e Bir Kurşun türün kendine has karakter raconlarını içeren, Louis E. Bacalov'un İspanyol giitarın nimetlerinden faydalanarak bu raconları destekleyen müzikleri, Volonte'nin mükemmel oyunculuğuyla kimi zaman güldüren, kimi zamanda duygulandıran, seyri keyif veren bir eserdir.
